ΚΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΚΟΥΖΙΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής
κοινότητας στρέφεται όλο και περισσότερο στην αναζήτηση της
ιδανικής διατροφής για την προαγωγή της υγείας. Στο επίκεντρο του
ενδιαφέροντος βρίσκεται η κρητική διατροφή, αφού η πλειονότητα των
ερευνών αναδεικνύουν την κρητική κουζίνα ως το πιο χαρακτηριστικό
και ποιοτικά υψηλό παράδειγμα μεσογειακής διατροφής. Οι κάτοικοι
της Κρήτης, διαπιστωμένα, παρουσιάζουν τους υψηλότερους δείκτες
μακροβιότητας αναλογικά και σε παγκόσμια κλίμακα τα λιγότερα
ποσοστά θνησιμότητας από ασθένειες.

Η Κρητική κουζίνα, μια από τις αρχαιότερες και πιο εύγευστες
κουζίνες στον κόσμο. Αποτελεί τη συνέχεια της παράδοσης γεύσεων,
αρωμάτων και προϊόντων που έχει τις ρίζες της στη μινωική εποχή και
φτάνει ως τις μέρες μας. Από τα ευρήματα των αρχαιολογικών
ανασκαφών φαίνεται ότι και οι αρχαίοι Κρήτες, κατανάλωναν σχεδόν τα
ίδια προϊόντα που καταναλώνει και ο σημερινός Κρητικός.

Η κουζίνα της Κρήτης είναι βασισμένη σε αυτά που προσφέρει η γη
της. Δίνοντας περισσότερο βάρος στην τέχνη του μαγειρέματος με τα
απλά υλικά της. Εκείνο που μετρά στη Κρητική Παραδοσιακή Κουζίνα
είναι η φαντασία. Οι Κρητικοί μπορεί να τρώνε κάθε μέρα χόρτα ή
όσπρια, αλλά δεν τρώνε ποτέ το ίδιο φαγητό. Βρίσκουν τον τρόπο να
αναδείξουν καινούριες γεύσεις και διαφορετικές συνταγές.

Στα μινωικά ανάκτορα βρέθηκαν  μεγάλα πιθάρια για λάδι,
κρασί, δημητριακά, όσπρια και μέλι. Η Κρητική διατροφή έχει αρχαίες
ρίζες που να ανάγονται στο μινωικό πολιτισμό, πάνω από 3.000
χρόνια. Έχει επιβιώσει στη διάρκεια των χιλιετιών, από Ρωμαίους,
Βυζαντινούς, Ενετούς και Τούρκους. Διατηρώντας τις μαγειρικές
παραδόσεις του νησιού που τώρα τις απολαμβάνουν οι λάτρεις της
σύγχρονης υγιεινής κουζίνας.

Η βάση της διατροφής είναι το ελαιόλαδο, τα λαχανικά, τα άγρια
χόρτα, τα φρούτα, το μέλι, ελιές, δημητριακά και τα όσπρια.

Τα
όσπρια εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό μέρος της διατροφής του
χειμώνα, ενώ τα χλωρά κουκιά τρώγονται σαν μεζές.

Το ελαιόλαδο παίζει σημαντικό ρόλο στην υγιεινή κουζίνα της
Κρήτης με τα γόνιμα εδάφη στο νησί να προσφέρουν ένα ιδανικό τόσο
για την καλλιέργεια ελαιοδέντρων. Περισσότερα από 35 εκατομμύρια
ελαιόδεντρα καλλιεργούνται, όχι μόνο καλύπτουν τις ανάγκες των
κατοίκων, αλλά μεγάλες ποσότητες εξάγονται στο εξωτερικό.

Μια φέτα φρεσκοψημένο ψωμί με ελαιόλαδο και πασπαλισμένο με
ρίγανη και αλάτι είναι ένας νόστιμος μεζές της Κρήτης.

Το ελαιόλαδο χρησιμοποιείται στην Κρήτη από τα μινωικά χρόνια
έως σήμερα, εκτοπίζοντας το βούτυρο ή άλλα είδη λαδιού που
χρησιμοποιούνται σε άλλες περιοχές του κόσμου. Η αξία του είναι
τεράστια, καθώς αποτελεί το πιο ισχυρό αντιοξειδωτικό που μας
προσφέρει η ίδια η φύση. Το γεγονός ότι οι Κρητικοί ζουν
περισσότερο και έχουν τους χαμηλότερους δείκτες στην εμφάνιση
ασθενειών φαίνεται να συνδέεται άμεσα με το ότι συγκαταλέγονται
μεταξύ των μεγαλύτερων καταναλωτών λαδιού παγκοσμίως.

Από όλα τα πιάτα με ψάρι, ο πρίγκιπας των Κρητικών υδάτων είναι
ο Σκάρος. Συνήθως, ο Σκάρος μαγειρεύεται στη σχάρα ή ψαρόσουπα. Η
κακαβιά παραδοσιακά φτιάχνετε με σκορπίνες που σιγοβράζουν με
πατάτες, κρεμμύδια, λεμόνι και ελαιόλαδο.

Στην Κρήτη η κατανάλωση κρέατος ήταν σπάνια και συνήθως μόνο σε
θρησκευτικές τελετές. Στη σύγχρονη κρητική διατροφή, η κατανάλωση
κρέατος  είναι ακόμη λιγότερη σε σχέση με άλλες χώρες της
Μεσογείου. Οι Κρητικοί απολαμβάνουν το κρέας τους, ιδιαίτερα το
χοιρινό και αρνί. Ακόμα και τα σαλιγκάρια, αλλά όλα με μέτρο.
Φυσικά, έχουν επίσης πλούσια διατροφή με ψάρια.

Άλλα κρητικά πιάτα περιλαμβάνουν κρέας κουνελιού. Σερβίρεται σαν
παραδοσιακό στιφάδο βρασμένο με μικροσκοπικά κρεμμύδια, τηγανητό ή
ψητό με πατάτες στο φούρνο, έχει μια ξεχωριστή θέση στην κουζίνα
της Κρήτης. Πρόβειο, αρνί και κατσικίσιο κρέας τρώγονται, ιδιαίτερα
στις εορταστικές εκδηλώσεις. Μαγειρεμένα με μάραθο ή αγκινάρες, με
άγρια χόρτα και σάλτσα από ντομάτες ή σάλτσα αυγολέμονο. Μια άλλη
κρητική σπεσιαλιτέ συχνά σερβίρεται ως συνοδευτικό σε κρέας και
ρύζι είναι η στάκα. Η στάκα είναι απλά η κρέμα βουτύρου (τσίπα) που
συλλέγονται προσεκτικά από το βοσκό, στη συνέχεια, προστίθεται λίγο
αλάτι και πρέπει να φυλάσσεται σε δροσερό μέρος μέχρι να χρειαστεί.
Παραδοσιακά, ήταν ένα κοινό πιάτο σε βαπτίσεις και γάμους, όπου
προστέθηκε το γαμοπίλαφο με ρύζι και κρέας.

Αρνάκι φρικασέ, μαγειρεμένο με ασκόλυμπρους, ένα άγριο ακανθώδες
χόρτο με σαρκώδη και εύγευστη ρίζα. Χρειάζεται πείρα για να
εντοπιστεί, αλλά και ιδιαίτερη μαεστρία για να καθαριστεί από τα
αγκάθια.

Το κυνήγι είναι άφθονο στις ορεινές περιοχές σε λαγούς,
αγριογούρουνα κ.ά. Ιδιαίτερα νόστιμος ο λαγός κρασάτος, ο οποίος,
αφού μαριναριστεί, ψήνεται σε πήλινο τσουκάλι.

Άφθονα είναι επίσης
και τα άγρια αρωματικά χόρτα του βουνού με τα οποία φτιάχνουν
λαχταριστές χορτόπιτες με παραδοσιακό φύλλο.

Απο τα πιο γνωστά Κρητικά τυριά είναι η γραβιέρα, η οποία είναι το
πιο δημοφιλές σκληρό τυρί της Κρήτης. Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί
τύποι. Η μυτζήθρα φτιάχνεται από πρόβειο γάλα ή κατσικίσιο ή μίγμα
των δύο. Συχνά χρησιμοποιείται στο μαγείρεμα, τρώγεται και φρέσκια.
Τα Καλτσούνια είναι μικρές πίτες που είναι γεμάτες με ανάλατη
μυζήθρα τηγανισμένες σε λάδι. Το Ανθότυρο είναι ένα ήπιο, μαλακό
τυρί.

Τα επιδόρπια δεν είναι συνήθως μέρος της Κρητικής διατροφής, ένα
γεύμα θα τελειώσει συχνά με φρούτα. Τα φρούτα είναι απαραίτητα σε
κάθε γεύμα με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Η Κρήτη παράγει μεγάλες
ποσότητες πορτοκαλιών και μανταρινιών, καθώς και πεπόνια, αχλάδια,
σύκα, σταφύλια, ροδάκινα και βερίκοκα, καθώς και την περίφημη
Κρητική σταφίδα, γνωστή ως σουλτανίνα. Στις ορεινές περιοχές
υπάρχει μεγάλη παραγωγή από τσάι του βουνού, καρύδια, κάστανα και
άλλα προϊόντα.

Ακόμα και στα παραδοσιακά γλυκά της Κρήτης, χρησιμοποιείται μόνο
έξτρα παρθένο ελαιόλαδο. Ωστόσο, υπάρχει ένα κρητικό γλυκό
φτιαγμένο από μυζήθρα, αυγά, κανέλα και γλυκάνισο ή σουσάμι. Μια
γλυκιά απόλαυση σε όλη τη διάρκεια του έτους είναι τα ξεροτήγανα,
λωρίδες ζύμης σε ρόλους, τηγανιτές, με μέλι και  σιρόπι
πασπαλισμένο με ψιλοτριμμένο καρύδι.

Οι ασκορδουλάκοι (κρητική ονομασία), αλλιώς βολβοί ή
επιστημονικά muscari comosum είναι μια ακόμη από τις σαλάτες που
συνηθίζουν στην Κρήτη. Τρώγεται ως σαλάτα παγωμένη με λάδι και ξύδι
από κρασί, μυρωδάτη συνοδεύει θαυμάσια όσπρια και κρεατικά. Πολλοί
μάλιστα ισχυρίζονται ότι συμβάλλουν στη μείωση της χοληστερίνης. Το
να μαζέψει κανείς αρκετούς ασκορδουλάκους δεν είναι και πολύ εύκολη
δουλειά γιατί η ρίζα τους βρίσκεται βαθιά σε σχέση με το μέγεθός
τους. Οι βολβοί βράζονται για να ξεπικρίσουν και σερβίρονται με
λάδι και ξύδι ή γίνονται καταπληκτικό τουρσί για μεζέ. Διατηρούνται
στο ψυγείο μέχρι 1 εβδομάδα ενώ αν τοποθετηθούν σε βάζο με αρκετό
ξύδι, μέχρι κα 20 μέρες.

Το κρητικό γαστρονομικό δαιμόνιο έχει εντάξει μάλιστα και το
ίδιο το αμπέλι στις πρώτες ύλες της ντόπιας μαγειρικής. Μπορεί
κανείς να γευτεί την άνοιξη μια σπάνια σπεσιαλιτέ: κατσίκι
μαγειρεμένο με φρέσκους βλαστούς αμπέλου.

Το φαγητό συνοδεύεται συχνά από κρητικό κρασί, ρακή ή
τσικουδιά.

Ένα ποτήρι κοτσιφάλι συνοδευόμενο από λίγη κεφαλογραβιέρα είναι
η καλύτερη αρχή για ένα κρητικό γεύμα. Άλλωστε, εδώ στο νησί το
τυρί προηγείται του κυρίως πιάτου, να ανοίξει την όρεξη. Ιδανικός
μεζές για κρασί ή τσικουδιά είναι επίσης το κρητικό
«απάκι», φέτες από καπνιστό χοιρινό ψαρονέφρι. Ονομαστά
είναι και τα κρητικά χωριάτικα λουκάνικα, με χοιρινό κιμά και πολλά
μπαχαρικά, σε διάφορες παραλλαγές.

Το Ψωμί ήταν πάντα σημαντικό για την Κρήτη. Δεν μπορεί να
φανταστεί κανείς γεύμα χωρίς κάποιο είδος ψωμιού. Υπάρχει μεγάλη
ποικιλία από ψωμιά, ανάλογα με την εποχή και τις διάφορες γιορτές.
Το ψωμί των Χριστουγέννων, ή Χριστόψωμο, είναι παραδοσιακά το κύριο
χαρακτηριστικό του γεύματος των Χριστουγέννων.

Η προετοιμασία είναι ακόμα ένα τελετουργικό έργο και σε
ορισμένες περιοχές το ψωμί έχει ένα μεγάλο σταυρό στη μέση, ή είναι
διακοσμημένο με λουλούδια και πέρδικες. Μόνο ο αρχηγός της
οικογένειας επιτρέπεται να το κόψει. Κατά την περίοδο του Πάσχα οι
γυναίκες της Κρήτης παραδοσιακά κάνουν τις αυγοκουλούρες ή
λαμπροκουλούρες.

Στην εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στις 15 Αυγούστου,
φτιάχνουν τα εφτάζυμα. Διάφορα διακοσμημένα ψωμιά που τρώγονται σε
εκδηλώσεις, γάμους και βαφτίσια. Παξιμάδι από σκληρό ξηρό ψωμί που
ψήνεται μια φορά, κόβεται σε φέτες και ξαναψήνεται για δεύτερη
φορά. Με τον τρόπο αυτό θα κρατήσει για ένα μεγάλο χρονικό
διάστημα. Παραδοσιακά, αυτό ήταν το ψωμί που έπαιρναν οι αγρότες
στα χωράφια, και το μαλάκωναν με λίγο νερό και ελαιόλαδο. Το
διάσημο κρίθινο παξιμάδι, ή τάκος είναι ίσως το Κρητικό εθνικό
πιάτο. Βρεγμένο με νερό και εμποτισμένο με λάδι και ντομάτα είναι
πολύ καλό για την πέψη και εξαιρετικά νόστιμο.

Οι Κρητικοί πίνουν στην παρέα, γελούν, κουβεντιάζουν και
γλεντούν. Όσο κι αν περνούσαν οι αιώνες, η ψυχή, η γλώσσα και η
κουζίνα του Κρητικού παραμένουν αναλλοίωτες!

 

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ:

ΚΟΥΖΙΝΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ: ΑΠΟ ΤΟ Α έως το Ω

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΓΛΥΚΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΤΑΞΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ

ΧΑΝΙΑ

ΡΕΘΥΜΝΟ

ΛΑΣΙΘΙ

Top